Daily Agenda
İstihbaratta Kalın vizyonu – Son Dakika Haberler
Bu yazı, yalnızca STRATCOM konuşmasının bir değerlendirmesi değil. Yaklaşık üç yıldır Kalın’ın açık kaynaklardaki konuşmalarını, yazılarını, röportajlarını topladım. Her birini kapalı kaynaklardan edindiğim bilgilerle yan yana koydum. Milli İstihbarat Akademisi metinleri, MİT’in 99. yıl yazıları, STRATCOM oturumları ve yurt dışı temasların arka planı; hepsi aynı masada.
Çıkan tablo tek bir cümleyle özetlenebilir: Türk istihbaratı yeni bir evreye geçti. Bu evrenin beş ana damarı var ve yazının omurgası bu beş damarın üzerinde yükseliyor:
Birincisi. MİT önleyici istihbarata geçiyor. Olaydan sonra değil, olay olmadan devreye giren bir yapı kuruluyor.
İkincisi. Siber vatan, yeni nesil kontr-espiyonaj ve yapay zekâ; beş yılın üç yeni ekseni.
Üçüncüsü. İstihbarat diplomasisi artık bir tercih değil; doğrudan doktrin. Uluslararası literatür buna “Kalın Vizyonu” artık diyor.
Dördüncüsü. Türk istihbaratı kendi kavram setini kuruyor. Artık dünya liginde, kendi imzasıyla yer alma vakti.
Beşincisi. Teşkilatta son üst düzey atamalar, önümüzdeki dönemde hem operasyonel keskinliğin hem diplomatik ağırlığın aynı anda artacağının işareti.
Şimdi bu beş damarı, Kalın’ın satırları üzerinden tek tek açıyorum.
YİRMİ YILLIK BİR TAKİBİN VERDİĞİ GÖZ
Yirmi yıldır istihbarat dünyasını takip ediyorum. Sabah Gazetesi’nde tam 12 yıl Özel İstihbarat Müdürlüğü yaptım. Sahada, yurt içi ve yurt dışında yüzlerce istihbarat haberine imza attım. Devlet operasyonlarının perde arkasını yazdım. O yüzden bu yazıda teorik bir değerlendirme değil, sahanın dilini ve yaşananları bizzat göreceksiniz.
Saha derken neyi kastettiğimi anlatayım. En çarpıcı dosyalarımdan biri Devrimci Karargâh oldu. 26 Aralık 2011’deki “Karargâh’ı MİT çökertti” SABAH’taki manşetin ardından örgütün Avrupa ayağını deşifre etmek için sahaya indik. Yaklaşık iki yıl sürdü. On kişilik özel istihbarat ekibimle Avrupa’ya dağıldık. 1 Mayıslar başta olmak üzere sosyalist akımların takvimindeki her kritik günü Avrupa’da yerinde takip ettik. Muhtemel olasılıkları tek tek hesapladık. Hücre evlerinin izini bir bir sürdük. İsviçre Zürih’ten Hollanda ve Almanya’ya uzanan bir ağı sabırla çözdük. 16-17 Ekim 2013’te Sabah’ın manşetlerine “Ve İşte Hayalet” ile “İşte Devrimci Karargâh’ın Beyni” başlıklarını taşıdım. Türk istihbarat birimlerinde bile güncel fotoğrafı olmayan örgüt lideri Serdar Kaya ilk kez görüntülendi. O günden bugüne bana kalan ders net: İstihbaratı masadan değil sahadan anlarsınız.
PEKİ SERDAR KAYA KİMDİ?
“Bu kişi kim?” sorusu akla gelebilir; kısaca hatırlatayım. 1955 doğumlu Serdar Kaya, eski sol hareketlerden gelen, 1998’deki gıyabi tutuklama kararıyla Almanya’ya kaçan ve Devrimci Karargâh’ı kuran bir örgüt lideriydi. Hem siyasi lideri, hem teorisyeni. Örgütün sicili ağırdı: İki emniyet görevlisinin şehit edilmesi, on bir polisin yaralanması, Selimiye Kışlası ve AK Parti İstanbul İl Başkanlığı binasına yönelik bombalama girişimleri. Bir dava kapsamında polis şefi Hanefi Avcı’nın ilişkilendirilmesi ise sonradan ortaya çıktığı üzere FETÖ’nün kurgusu olan bir kumpastan ibaretti; bunu ayrıca belirtmek gerekir. Kaya, İnterpol difüzyon kararıyla aranmasına rağmen Almanya’da elini kolunu sallayarak yıllardır yaşıyordu. Merkezi Nürnberg’di ama Berlin’de de çok gizli bir adresi vardı; Almanya’dan İsviçre’ye oradan Hollanda’ya uzanan bir Avrupa ağının başındaydı.
HABERİN SONUCU: ÖRGÜT KENDİNİ DONDURDU!
Bu satırları yalnızca bir gazetecilik başarısı olarak yazmıyorum; dolaylı olarak bir güvenlik ve istihbarat başarısını da beraberinde doğurdu. “Ve İşte Hayalet” manşetinin hemen ardından Devrimci Karargâh Silahlı Terör Örgütü, haberin yayınlanmasından bir gün sonra kendi resmi internet sitesinden özel bir açıklama yaptı. Kaya, kendi imzasıyla, Türkiye devletine bağlı istihbarat örgütünün kendisine verdiği mesajı anladığını söyledi. Örgüt o günden itibaren terör faaliyetlerini fiilen durdurdu; 2013 sonrasında Türkiye’de yeni bir silahlı eylem yapmadı. İki yıllık sabırlı bir saha takibi, bir gazete haberine dönüştüğünde bile koca bir terör örgütünü susturabiliyordu. Buradan çıkarılacak ders nettir: Doğru yapılmış saha takibi, bazen en kalın raporlardan daha güçlü bir önleyici savunma yaratır. Teşkilat Başkanı Kalın’ın bugün STRATCOM’da “riskleri tehdide dönüşmeden bertaraf ediyoruz” derken kastettiği refleks, aslında iyi istihbaratçılığın çalıştığı zemindir.
BERLİN’DE EKSİ BEŞ DERECEDE ZATÜRİYYE OLMAK
Takibin son haftalarında çemberi iyice daraltmıştık. Berlin’deydik. Hava eksi beş dereceydi. Örgüt liderine yönelik fiziki takibi günlerce dondurucu sokaklarda sürdürdük. Bir noktada artık vücudum dayanamayarak pes etti; zatürreye yakalanmıştım. Türkiye’ye dönmek, iki yıllık operasyonu çöpe atmak demekti. Hedefe bir adım uzaklıktaydık. Operatif görevin başından ayrılmam mümkün değildi.
Önce Berlin’deki bir Alman hastanesine gittim. Doktorlar, ciğerlerimin çok kötüleştiğini, tedavimin uzun süreceğini, Türkiye’ye mutlaka dönüp tedaviyi orada tamamlamam gerektiğini söylediler. Dönemezdim. Ama tedavi olmazsam ayakta da kalamazdım. İki mecburiyet arasına adeta sıkışmıştım ve üçüncü bir yol bulmak zorundaydım. Berlin’de yaşayan, Suriye’den kaçmış kaçak bir doktoru buldum. acilen tedavi olmam gerektiğini söyledi. Ama Doktor kaçak hasta da kaçaktı. Reçete yazamıyordu. ihtiyacım olan penisilini doktorla yaptığımız bir kurguyla çakma bir isim üzerinden ihtiyacım olan ilacı eczaneden aldım. Her gün o doktorun yanına gidip iğnelerimi gizli gizli yaptırdım. Saha da hem kaçak bir hastaydım hem de takipçi. Görevimin başından bir an bile ayrılmadım. Sonunda Kaya’yı iki yılın sonunda Berlin’de görüntüledik, örgütün tüm hücre ağlarını tek tek belgeledik.
NUREMBERG’TE ÖLÜMLE BURUN BURUNA
Aynı operasyonun başka bir sahnesi Nuremberg’de yaşandı. DK hücre evinin takibi için ekip arkadaşımı takip için kullandığımız bir aracın bagajına görünmeyecek şekilde yerleştirdik. Bagajda küçük bir delik açmıştık; oradan hücre evini görüntüleyecekti. Ön kaputu açtım, bir kabloyu söktüm. Amaç arızalanmış ve yolda kalmış araç süsü vermekti. Dörtlüleri açarak sözde tamirci aramaya çıkmıştım. Camlar kapalı halde kapıları kilitledim, ana caddede bir tur atarak önceden belirlediğimiz karşı duraktaki keşif faaliyeti için yerime geçtim.
O gün hava beklediğimizden sıcak çıktı. Takip ve bekleme uzadı. Gazeteci arkadaşıma mesaj attım; cevap yok. Bir daha attım; yine yok. Aradım; ses gelmedi. İçime bir his düştü. Hemen araca koştum. Kapıyı açtığımda arkadaşım bagajda havasızlıktan bayılmış, ölmek üzereydi. Onu anında dışarı çıkardım, hava almasını sağladım. Sonradan düşündüğümde içim titredi: Birkaç dakika daha gecikseydim boğularak ölecekti. Hayatını kıl payı kurtardık.
Bu anekdotu bir kahramanlık anlatımı için değil, sahada yaşanan bir gerçeği ortaya koymak için paylaşıyorum. Türk istihbaratı bir zamanlar yabancı servislerin adeta arka bahçesiydi. Bugün o yapı tamamen yıkıldı. Çünkü artık şu doktrin resmen kabul edildi: Kendi istihbaratını kendin kurmak zorundasın; yoksa sahada var olamazsın. Teşkilat Başkanı İbrahim Kalın’ın 3 yıllık döneminde MİT’in yurt dışı saha kapasitesi her geçen gün çarpan etkisiyle yükselişini sürdürüyor…
SALONDA NELER SÖYLEDİ
28 Mart günü STRATCOM 2026 Zirvesi için Kalın sahneye çıktığında arkasında şu cümle yazıyordu: “Uluslararası Sistemde Kırılma: Krizler, Anlatılar ve Düzen Arayışı.” Salonda diplomatlar vardı, istihbaratçılar vardı, akademisyenler vardı. Ben Kalın’ın cümlelerinin hangi cenaha, hangi mesajla gittiğini istihbari mantıkla okumaya çalıştım. Not aldım. Kenarlara işaret koydum. Sayın Kalın’ın açıklamalarını yeniden ve bir daha yeniden okudum. Yirmi yıllık tecrübemden öğrendiğim şu: Bir istihbarat başkanının söylediği kadar söylemediği de önemlidir. Kalın’ın STRATCOM konuşması tam böyle bir metindi. Bu bir değerlendirme değil, açık bir yol haritasıydı.
Bir istihbarat analisti gözüyle baktığımda, bu konuşmanın yedi katmanı olduğunu gördüm. Şimdi her katmanı tek tek açıyorum.
BİRİNCİ KATMAN: BİLGİNİN KALİTESİ
Kalın, toplanan istihbari bilginin niceliksel değil niteliksel analiziyle ilerlediklerini söyledi; büyük veriyi stratejik istihbarata dönüştürdüklerini anlattı.
Bu cümleyi duyar duymaz not defterime şunu yazdım: “Klasik MİT bitti.” Eskiden başarı kriteri tekti: “Ne kadar çok bilgi topluyorsun?” Şimdi mesele değişti. Kalın’ın tarif ettiği yapı; veri yığınını işleyebilen, yorumlayabilen, onu devlet aklına çevirebilen bir analiz makinesi. Raporu sayfalarca kalın olan değil, raporu akıllı olan teşkilat. Bu cümle basit bir ifade değil; Teşkilatta uzun yıllara yayılacak bir kültür değişiminin ilanıydı.
ATASAGUN DÖNEMİ VE DOĞRULAMA SKANDALI
Bu dönüşümün boyutunu kavramak için biraz geriye bakmak gerekiyor. Şenkal Atasagun’un MİT Müsteşarlığı döneminde yaşanan en büyük zafiyet şuydu: Devletin resmi istihbarat arşivi, doğrulanmamış bilgilere açık tutuldu. Savunma hattı zayıftı. Dışarıdan posta yoluyla gönderilen “Ergenekon ihbar CD’leri”; kaynağı teyit edilmeden, gerçekliği sorgulanmadan, çapraz kontrolü yapılmadan maalesef resmi MİT arşivine doğruymuş gibi yerleştirildi. Bu, istihbarat tarihinin görebileceği en ağır skandallardan biridir. Çünkü bir servisin arşivi, devletin en güvenli hafızasıdır. Oraya giren her belge resmi kayıt hükmündedir. Doğrulanmamış bir CD’yi oraya koymak, yalanı devletin sicili haline getirmek demektir.
İşte tam bu yüzden istihbaratın patronu kimdir, nasıl düşünür, hangi belgeyi hangi süzgeçten geçirir sorusu hayati önem taşır. Bir MİT Başkanı, teşkilata ulaşan her bilgiyi arşive almadan önce şu soruları sormak zorundadır: “Bu kaynak güvenilir mi? Bu belge kurgu mu? Arkasında kim var?” Aksi halde teşkilat; düşman servislerin, FETÖ gibi paralel yapıların posta kutusuna döner. Atasagun döneminde yaşanan tam olarak budur. İleride ayrı bir yazımda, bu doğrulanmamış arşiv kayıtlarının Özel Yetkili Savcı Zekeriya Öz üzerinden resmi yollarla nasıl “devlet belgesine” dönüştürüldüğünü ve Ergenekon kumpasının resmi zemininin nasıl atıldığını, birinci elden tanıklığımla ayrıntılı biçimde anlatacağım.
Kalın döneminin “önleyici istihbarat” ve “niteliksel analiz” vurgularının ne kadar kritik bir kırılmayı ifade ettiğini, ancak o dönemin fotoğrafını hatırlayınca görebilirsiniz. MİT’in gelen her bilgiyi arşive olduğu gibi kaydettiği dönemden, bugün o bilgiyi sorgulayan zeka ile çapraz doğrulayan, niteliksel analizden geçiren ve ancak ondan sonra kayda alan yapıya geçiş; basit bir “reform” değildir. Bu, devletin hafızasını yeniden kuran bir dönüşümdür.
BARANSU DÖNEMİ VE MİT’İ ZAYIFLATMA PLANI
Dönüşümün ağırlığını anlamak için bir hatırlatma daha gerekli. MİT’in Türk Hava Yolları başta olmak üzere devletin resmî kurumlarının veritabanlarına erişimini sağlayacak yasal düzenleme sürecini hatırlayın. O günlerde, bugün hala tutuklu olan FETÖ’cü gazeteci Mehmet Baransu’nun Taraf Gazetesi’nde MİT aleyhine onlarca yazısı, makalesi çıktı. “MİT bizi izliyor”, “MİT Türk Hava Yolları’ndaki verilere neden erişmek istiyor” türünden manşetler arka arkaya savruldu.
Arka planda çok net bir plan vardı. Devletin kendi resmi kurumlarının veri tabanlarına bile ulaşmasına tahammül edemeyen bir küresel akıl, Türk istihbaratını kendi ülkesinin verilerinden yoksun bırakmak istiyordu. Amaç basitti: MİT güçlenmesin. Çünkü güçlü bir Türk istihbaratı, o küresel aklın Türkiye’deki harekat alanını daraltacaktı. Baransu’nun o dönemki yazı dizisi, FETÖ’nün devleti kendi istihbarat aklından mahrum bırakma planının açık belgesidir.
Bugün tablo tersine dönmüş durumda. MİT artık 80 milyonluk bir ülkenin veri mimarisini bütünsel biçimde analiz eden; önleyici istihbarat ve kontr-espiyonaj üreten bir kuruma dönüştü. Bir zamanlar resmi kurum verilerine erişmesine bile tahammül edemeyenler, bugün MİT’in yapay zeka entegre veri analiz mimarisini izlemek zorunda. O dış akıl artık yıkıldı. Bu, Türk istihbarat tarihinin en büyük sessiz zaferlerinden biridir.
İKİNCİ KATMAN: ÖNLEYİCİ İSTİHBARAT
Kalın, Teşkilat’ın önleyici istihbarat anlayışıyla çalıştığını söyledi.
Bu cümlenin ağırlığını ancak yıllardır bu alanı takip edenler kavrayabilir. Çünkü bu, Teşkilat’ın tarihsel doktrininin kökten değişimidir. Yıllarca MİT, olaydan sonra devreye giren bir yapıydı. Saldırı olurdu, analiz başlardı. Casus yakalanırdı, ağ deşifre edilirdi. Kalın’ın kurduğu cümle ise tam tersini söylüyor: Olay olmadan önleyen teşkilat. Bu dönüşümün ilk kıpırtılarını Fidan döneminin son iki yılında fark etmiştim. Kalın döneminde artık resmi doktrin haline geldi.
Ben bu önleyici mantığı yakından biliyorum; çünkü gazetecilikte de aynı yöntem işler. Saha bilgisini topla, doğrula, analiz et, ertesi günün manşetini önceden görerek yaz. Eskiden MİT eline gelen bilgileri çoğu zaman arşiv bilgisi olarak kaydederdi. Bugün ise saha bilgisini henüz olmamış olasılıklar üzerinden değerlendiriyor. Tehdide dönüşmeden reçetesini hazırlıyor. Artık bu mantığın MİT’in kurumsal doktrinine dönüştüğünü görüyorum.
ÜÇÜNCÜ KATMAN: AJAN AĞLARI
Kalın, geçtiğimiz yıllarda ülkemize karşı kurulan ajan ağlarının tek tek deşifre edilmeye başlandığını söyledi. Espiyonajın yeni yöntemlerini sıraladı: Paravan şirketler, organize suç çeteleri, özel dedektifler.
Burada şu sinyali aldım: MİT artık klasik kontr-espiyonaj anlayışının dışına çıktı. Yıllardır yazıyorum. İran operasyonları, Mossad ajan ağları, Rus hatları Türkiye’de hep klasik yöntemlerle izlenirdi. Son 7 yılda yöntemler kökten değişti. Artık karşınızdaki casus takım elbiseli adam değil. Bir muhasebeci, bir özel dedektif ya da bir organize suç çetesi elemanı olabilir. Kalın bu cümleyle şunu söylüyor: “Biz de artık onları yakalayacak yeni bir teşkilatız.”
DÖRDÜNCÜ KATMAN: SİBER VATAN
Kalın, vatan savunmasının sadece fiziki sınırla sınırlı olmadığını belirtti; “siber vatan” kavramını özellikle vurguladı.
Bu kavramın Türk istihbarat literatürüne girişini adım adım izledim. Fidan döneminin son yıllarında Siber Güvenlik Başkanlığı’nın ağırlığı belirgin biçimde artmıştı. Kalın ise bu yapıyı doktriner bir kavrama dönüştürdü. Artık sadece kara, deniz, hava değil; sunucular, veri merkezleri, telekomünikasyon altyapısı, hatta vatandaşın cep telefonu da vatan toprağı. Kalın’ın bu kavramı telaffuz etmesi, Türkiye’nin siber alanda artık savunmadan inisiyatife geçtiğinin en net mesajıdır.
BEŞİNCİ KATMAN: FİDAN’DAN KALIN’A
Bu noktada durup önemli bir tespit yapmak lazım. Kalın’ın söylediklerini anlamak için, Fidan’dan devraldığı mirası bilmek şart. O mirasın matematiksel anahtarı da 1999 yılında yazılmış bir belgedir.
1999 BİLKENT TEZİ: BUGÜNÜN MİT’İNİN PLANI
Fidan’ın MİT’i nasıl dönüştürdüğünü anlamak isteyen her gazeteci, o dönem 31 yaşında bir astsubay olan Hakan Fidan’ın Mayıs 1999’da Bilkent Üniversitesi’nde tez danışmanı Dr. Mustafa Kibaroğlu yönetiminde kaleme aldığı 86 sayfalık yüksek lisans tezini okumalıdır. Tezin başlığı: “İstihbarat ve Dış Politika: İngiliz, Amerikan ve Türk İstihbarat Sistemlerinin Mukayesesi.”
Ben bu tezi Aralık 2012’de bizzat Bilkent’e giderek okudum. Fidan o dönemde 27 Mayıs 2010’dan beri MİT Müsteşarlığı görevindeydi ve 7 Şubat 2012’deki MİT kumpası çerçevesinde tutuklama girişiminin ardından bizzat dönemin Başbakanı olan Erdoğan’ın ağzından “sır küpü” olarak anılmaya başlanmıştı. Türkiye’de bu tezi ilk okuyan gazetecilerden biri oldum. Kıymetli gazeteci arkadaşım Ferhat Ünlü ile birlikte tezi satır satır analiz ettik. Ünlü’nün “Yeni devletin sır küpü” ve “Devletin sır küpü Hakan Fidan” başlıklı Sabah yazıları, bizim Bilkent ziyaretimizden yaklaşık bir ay sonra, Ocak 2013’te yayımlandı.
Tezi elimize aldığımızda şunu fark ettik: Karşımızda 31 yaşında bir astsubayın yazdığı sıradan bir ders kitabı yoktu. Elimizde Türk istihbaratının yol haritası vardı. Tezde üç katman iç içe örülmüştü. Birincide dünya istihbarat tarihinin üç ekolü karşılaştırılıyordu: İngiliz, Amerikan, Sovyet. İkincide Türk istihbaratının bu üçünden hangisine yakın durduğu analiz ediliyordu. Üçüncüde ise çok daha kıymetli bir şey vardı: Türk istihbaratının ne yöne evrilmesi gerektiğine dair somut öneriler.
Bizi asıl heyecanlandıran üçüncü katmandı. Çünkü Fidan sadece teşhis koymuyordu; reçete de yazıyordu. Reçetesi çok net ve bir o kadar cesurdu: Türk istihbaratı Sovyet ekolünün kalıntılarından sıyrılmalı, Anglo-Sakson modeline yaklaşmalı, dış istihbarat güçlendirilmeli, zamanla iç ve dış istihbarat iki ayrı teşkilat olarak yapılandırılmalıydı.
Ama tam bu noktada Fidan, Türkiye’nin kendine özgü koşuluna dair çok keskin bir uyarı yapıyordu: Bu topraklarda dış güvenliğin her zaman bir iç boyutu da vardır. Bu yüzden ikisini aniden, tamamen ayırmak riskliydi. Geçiş dönemi için akıllı bir çözüm öneriyordu: MİT bünyesinde iç ve dış istihbaratı yürüten ayrı birimler kurulmalıydı. Bu tek cümle, yıllar sonra Fidan’ın MİT’te hayata geçirdiği yapının matematiksel anahtarıdır. Bugün MİT bünyesindeki “Dış Operasyonlar Başkanlığı” ile içerideki “Güvenlik İstihbaratı” yapısı arasındaki kurgu, tam olarak o tezde çizilen modelin canlı halidir.
O gün Bilkent’ten çıkarken Ferhat’la ben birbirimize şöyle demiştik: Bu tezi yazan adam MİT’i nasıl dönüştüreceğini resmen kağıda dökmüş; 11 yıl sonra MİT Müsteşarı koltuğuna oturduğunda ise ne yapacağını çok önceden ilan etmişti.
“İyi istihbarat, her zaman iyi dış politikayı garanti etmez. Ama kötü istihbarat, yanlış politika doğurur.”
HAKAN FİDAN, 1999 BİLKENT YÜKSEK LİSANS TEZİ
Bu tek cümle aslında Fidan döneminin 13 yıllık doktrinini özetliyor. Kalın döneminde gördüklerimizin temeli de burada yatıyor. MİT’in Dış Operasyonlar Başkanlığı, sınır ötesi operasyonlardan uluslararası istihbarat temaslarına, FETÖ ile mücadeleden PKK/YPG hattına kadar geniş bir alanda tarihsel bir sıçrama yaşadı. Fidan sessizdi, sesini bile duymazdık. Ama sahada imzası her yerdeydi. Kalın ise bu devasa operatif gücün üzerine diplomatik bir katman daha çıkıyor. MİT artık yalnızca sahada değil, masada da konuşuyor. Fidan döneminde sesi duyulmayan Teşkilat, Kalın döneminde masada görünür hale geldi. Bu bir zayıflık işareti değil; tam aksine, yeni bir stratejinin izidir. Fidan sahayı kurdu; Kalın o sahadan masaya köprü inşa etti.
Son dönemdeki üst düzey atamalar da Teşkilat’ın önümüzdeki süreçte daha da güçleneceğinin, sahada daha operatif bir refleks kazanacağının habercisi. Yirmi yıllık takibe dayanarak şunu öngördüğümü söyleyebilirim: MİT, önümüzdeki dönemde hem operasyonel keskinliğini hem diplomatik ağırlığını aynı anda artıran nadir servislerden biri olacak.
Dış istihbarat meselesinde birinci elden tanıklığımla bir karşılaştırma yapmak istiyorum. Serdar Kaya gibi yurt dışı dosyalarda eskiden şu tabloyla karşılaşırdım: MİT’in dış misyonlardaki elemanları, maalesef söylemek zorundayım, konsolosluktan burunlarını bile dışarı çıkarmakta çekingendi. Sahada dolaşan, temas kuran, elemanlama yapan, hücre evi takip eden istihbaratçılar maalesef yoktu. Teşkilat’ın yurt dışı saha refleksinde tarihsel bir zaaf vardı. Bugün ise tablo kökten değişti. Dış Operasyonlar Başkanlığı (DOB) çatısı altında kurulan çok katmanlı gizli yapılar, Kalın döneminde en üst saha kapasitesine ulaştı. Artık sahada MİT var. Görünür, temas kuran, risk alan, operasyon yürüten bir Türk istihbaratı var. Bu dönüşümü kelimelerden değil, eskiden o sahalarda tek başına yalnız yürümüş bir istihbaratçı gazeteci olarak söylüyorum.
UÇAKTAKİ O DİYALOG
Bu noktada hiç unutamadığım bir anekdotu paylaşmak istiyorum. 17 Kasım 2023’teki günübirlik Almanya Berlin ziyaretinde, uçağımız Avrupa semalarında uçarken Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’a o dönem yaptığım haberleri anlatıyordum. FETÖ, PKK ve diğer terör örgütlerinin Avrupa’daki yapılanmalarına ilişkin haberlerim, örgütlerin hücre adreslerine kadar indiğim saha takipleri Cumhurbaşkanımızın dikkatini çekmişti. Kalın, o tarihte MİT Başkanlığı görevini beş ay önce devralmış, göreve henüz yeni başlamıştı.
Cumhurbaşkanımız o esnada bana dönerek şunları söyledi: “Abdurrahman, sen istihbarat dünyasını iyi okuyabilen, iyi bir istihbaratçı gazetecisin.” Kalın’ın da yanında olduğu bu anda kendisine teşekkür ettim. Bir gazeteci için devletin en tepesinden gelen böyle bir değerlendirmenin ağırlığı tarif edilemez. Hemen ardından Sayın Cumhurbaşkanımız, MİT Başkanı Kalın’a döndü:
“İbrahim, Abdurrahman dünyanın her yerinde bu Fetullahçıları buluyor, görüntülüyor, adreslerini tespit ediyor. Siz de bunları yakalayıp ülkeye getirin.”
▪️Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan
Kalın dönüp cevap verdi: “Anlaşıldı efendim, bu konuda çalışmalarımızı daha da arttıracağız.” O an uçakta tanık olduğum bu kısa diyalog, aslında Kalın’ın MİT Başkanlığı döneminin FETULLAHÇI Terör Örgütüne yönelik ilk yıl talimatlarından biri niteliğindeydi. Cumhurbaşkanımızın, göreve yeni başlamış bir MİT Başkanı’na hedef koyması; Kalın’ın bu hedefi aynı saniye kabullenip “daha da arttıracağız” demesi. Sonraki iki yılda Avrupa alanı olmasa bile FETÖ firarilerinin dünyanın dört bir yanından tek tek yakalanıp Türkiye’ye getirildiği operasyonların arka planında bu irade vardır. Avrupa semalarında söylenen o cümle, sonraki dönemde MİT’in onlarca başarılı yurt dışı operasyonuyla hayata geçti. Bu dönüşümün kıvılcımının atıldığı anlardan birine bizzat tanık olmak, benim için ayrı bir gurur kaynağı.
ALTINCI KATMAN: İSTİHBARAT DİPLOMASİSİ
Kalın, istihbaratın artık sadece bilgi toplayan bir yapı olmaktan çıkarıldığını; krizleri yöneten, arabuluculuk yapan bir araca dönüştüğünü anlattı.
Ben bu cümleyi aylardır yazıyorum; Kalın STRATCOM’da resmen ilan etti. İstanbul bugün gizli istihbarat diplomasisinin güvenli limanı haline gelmiş durumda. Sahada çatışan servisler bile masada Türkiye’nin kurduğu masalarda oturuyor. Uluslararası çevrelerde artık “Kalın Vizyonu” diye konuşulan bu yaklaşım, Türk istihbaratının dünyaya açılan imzası oldu.
ANKARA CASUS TAKASI: DİPLOMASİNİN ZİRVE ANI
Kalın’ın istihbarat diplomasisinin tam olarak zirveye çıktığı anı söylemem gerekirse; hiç düşünmeden 1 Ağustos 2024’te Ankara’da gerçekleştirilen tarihi casus takasını gösteririm. O gün Teşkilat, Soğuk Savaş sonrasının en büyük takas operasyonuna imza attı. Yedi ülkenin cezaevlerinde tutulan toplam 26 kişi, Ankara’da eş zamanlı olarak takas edildi. Müzakere sürecinin başından son ana kadar takasın bütün güvenlik önlemleri, lojistik planlaması ve iletişim koordinasyonu doğrudan MİT tarafından yürütüldü. Bu, doğrudan MİT organizasyonuyla ve güven zeminine dayalı biçimde yürütülmüş bir operasyondu.
Takasın merkezinde dünyanın en güçlü üç istihbarat servisi vardı. ABD adına CIA, Rusya adına SVR ve FSB, Almanya adına BND sahnedeydi. Bu üç servis, yıllardır sahada birbirine karşı çetin operasyonlar yürüten rakip kurumlar. Ama o gün Ankara’da, Türkiye’nin kurduğu koordinasyon zemini sayesinde aynı pistte uçaklarını park ettiler ve MİT’in onayıyla rehineleri teslim alıp ülkelerine götürdüler. Polonya, Slovenya, Norveç ve Belarus da takasa taraf olan diğer dört ülkeydi.
Operasyonun ölçeği akıl alır gibi değildi. ABD’den iki, Almanya, Polonya, Slovenya, Norveç ve Rusya’dan birer uçak olmak üzere toplam yedi uçak aynı anda Esenboğa’ya indi. İkisi çocuk on kişi Rusya’ya, on üç kişi Almanya’ya, üç kişi ABD’ye teslim edildi. Rehinelerin uçaktan alınması, güvenli alanlara intikali, sağlık kontrolleri, parmak izleri, kimlik tasdik işlemleri ve gidecekleri ülke uçaklarına yerleştirilmesi; her bir adım MİT personelinin gözetiminde ve MİT’in talimatıyla yapıldı. Uçakların kalkışı bile MİT’in onayıyla gerçekleşti.
Uluslararası ağırlığı anlamak için şu manzaraya bakmak yeter: ABD Başkanı Joe Biden ve Başkan Yardımcısı Kamala Harris, takas anında Beyaz Saray’dan canlı yayınla rehinelerin kendilerine teslim edilmesini bekledi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Moskova’daki Vnukovo Havalimanı’na bizzat gidip takas edilen Rusları kırmızı halıda karşıladı. Almanya Başbakanı Olaf Scholz, dönüş uçağını Köln’de karşıladı. Dünyanın en güçlü üç liderinin aynı gün, aynı operasyonun son aşamasında sahneye çıkması tek bir anlama geliyordu: Süreç tek bir ülke tarafından yönetilmiş, o ülke de Türkiye’ydi.
Bu güven zemini bir günde kurulmadı. Kalın aylarca süren perde arkası temaslarını, farklı başkentlere yapılan sessiz ziyaretleri, doğrudan ve dolaylı kanal yönetimini bizzat yürüttü. Temmuz 2024’te taraflar Türkiye’de bir araya getirildi; müzakerelerin başından sonuna kadar arabuluculuk faaliyeti MİT tarafından üstlenildi. Bu takas sahnesinin her karesi Ankara imzalıdır; o imzanın altındaki isim de Prof: İbrahim Kalın’dır.
Yirmi yıldır uluslararası istihbarat dünyasını takip eden bir gazeteci olarak rahatlıkla söyleyebilirim: CIA ile SVR’yi aynı havaalanında, aynı dakikada, aynı koordinasyonla hareket ettirebilen bir istihbarat servisi dünyada parmakla sayılacak kadar azdır. MİT bunu sadece kapasitesi yettiği için değil, iki tarafın da Türkiye’nin arabulucu kimliğine tam güven duyduğu için başardı. İstihbarat diplomasisi, işte tam da budur. Askerin çözemediğini, diplomatın ulaşamadığını bir istihbarat servisi çözer. “Kalın Vizyonu” dediğimiz doktrin, 1 Ağustos 2024’te Esenboğa pistinde somut bir olaya dönüştü.
Bu operasyonun Türkiye’ye kazandırdığı itibar; sonraki dönemde Ukrayna-Rusya esir takaslarının, Gazze ateşkesi görüşmelerinin, Pakistan-Afganistan arabuluculuğunun ve bugün yaşanan Dolmabahçe-Antalya diplomasi trafiğinin kapısını açtı. İstihbarat diplomasisinin zirvesi Ağustos 2024’te görüldü; bugünkü hasat dönemi de o zirvenin doğrudan mirası.
YEDİNCİ KATMAN: “İSMİNİ KOYMADIĞIN ŞEY SENİN DEĞİLDİR”
Kalın’ın konuşmasının en felsefi cümlesi buydu. Başkalarının kelimeleriyle kendi hikayemizi anlatamayacağımızı söyledi; kendi kavramlarımızı, kendi dilimizi kurmamız gerektiğini vurguladı.
Bu cümle çok şey anlatıyor. Dünyada istihbarat dendiğinde akla hep İngiliz ekolü, Amerikan ekolü, Rus ekolü gelir. Kalın ise “Artık Türk ekolü de var” diyor; hem de Batı’dan ithal kavramlarla değil, kendi kelimelerimizle. Milli İstihbarat Akademisi bu yüzden kuruldu. Orada yeni nesil istihbaratçı değil, yeni nesil düşünen kafa yetiştirilecek.
BEBEK HOTEL’DE: “BİZİM ÇOCUKLARDAN JAMES BOND ÇIKMAZ”
Bu noktada çok özel bir hatırayı paylaşmak istiyorum. Yıllar önce MİT’in ilk sivil müsteşarlarından Sönmez Köksal ile İstanbul Bebek Hotel’de bir araya gelmiştik. Sönmez Bey bana çok açık konuştu: “Abdurrahman, Türk istihbaratı İngiliz MI6 seviyesine ulaşması çok zor. Bizim çocuklardan James Bond çıkmaz.” demişti.
O tarihte MİT’in başında Emre Taner vardı. Sönmez Köksal, Türk istihbaratının dünya ligine çıkmasına hiç ihtimal vermiyordu. O sözlerin üzerinden çok geçmeden, Hakan Fidan’ın önce Müsteşar Yardımcılığı’na, sonra Müsteşarlığa yükselişini yazdım. 13 yıllık Fidan dönemi boyunca Bebek Hotel’deki o cümle sürekli aklıma geldi. Çünkü MİT, Sönmez Bey’in tahmin ettiği yerde kalmadı; her yıl biraz daha yükseldi.
Bugün Kalın döneminde artık mesele başkasına benzemek bile değil. Kalın STRATCOM konuşmasında açıkça şunu söylüyor: “Kendi kelimelerimizi kendimiz kuracağız.” Türk istihbaratı artık başkasına benzemeyi hedef olarak seçmiyor; kendi ekolünü kuruyor. Yıllarca İngiliz MI6’yı, Amerikan CIA’yı, İsrail Mossad’ı, Rus SVR’yi takip etmiş bir gazeteci olarak şunu söyleyebilirim: Bir istihbarat servisinin kendi kavram setini kurabilmesi, dünya ligine çıkmasının birinci şartıdır. Kalın bu şartı açıkça ilan etti. Bebek Hotel’deki o sohbetin üzerinden geçen yıllarda şunu gördüm: İnanırsanız başarırsınız. MİT inandı, başardı. Şimdi Kalın’la birlikte kendi ekolünün adını koyuyor.
İNSAN, MAKİNE, YAPAY ZEKÂ
Kalın, MİT’in insan istihbaratını, teknik istihbaratı ve açık kaynaklardan (OSİNT) toplanan bilgiyi yapay zeka ile harmanladığını anlattı.
İşin sırrı tam burada. Dünya çok hızlı döndü. Hipersonik füzeler saniyelerle konuşuyor. Uydular her yeri görüyor. Yapay zekâ kendi başına karar verebiliyor. Hızla gelişen bu dünyada ayakta kalabilmek için klasik istihbaratçının refleksini artırmak şart. Kalın’ın anlattığı MİT; insanın tecrübesini makinenin hızıyla ve yapay zekânın işleme gücüyle birleştiren bir yapı. Bu birleşimin Türkiye’yi önümüzdeki on yılda oyun kurucu yapacağına inanıyorum.
SABAH’taki bir yazımda da bu noktaya dikkat çekmiştim: 15 Mach ve üzeri hızlara ulaşan bir hipersonik füzenin arkasında mutlaka on yıllara varan öncü bir istihbari casusluk ağı vardır. Bu tür sistemlerin fizik ve matematik mühendisliğine çarpan etkisi yapabilmesi, ancak öncü istihbaratın devrede olmasıyla mümkündür. Çin ve Rusya bu gerçeği çoktan kavradı. Bugün Çin istihbaratı, dünyada teknoloji casusluğunu en etkin kullanan servislerin başında geliyor; topladığı teknolojik bilgiyi doğrudan devlet gücüne çeviriyor. Artık savaş sahada değil, önceden elde edilen verilerle kazanılıyor. Kalın’ın kurduğu model de tam bu gerçeğe cevap veriyor.
“TÜRKİYE ARTIK OYUN KURUYOR”
“Türkiye artık sadece savunma sanayinde kendi ihtiyaçlarını karşılayan bir ülke değildir. Aynı zamanda oyun kuran, sahada ve masada denge belirleyen bir aktöre dönüşmüştür. Bu dönüşüm, güçlü siyasi irade ve kararlılıkla desteklenmeye devam edecektir.”
Prof. Dr. İbrahim Kalın, STRATCOM 2026 Zirvenin sonuna doğru Kalın’ın altını çizdiği bu cümle, benim için her şeyi özetledi. ASELSAN sahayı görür. ROKETSAN vurur. HAVELSAN yönetir. TUSAŞ derinlik verir. Ama bu devasa kapasitenin hedefi göstereni MİT’tir. Kalın işte bu koordinasyonu kurdu. Artık hedef istihbari akılla belirleniyor, vuruşu savunma sanayii yapıyor. İşte yeni Türkiye’nin güvenlik mimarisi.
29 Mart 2026 tarihli “İstihbarat Savaşları ve Bilgi Çağı” başlıklı yazımda da bu formülü ayrıntılı biçimde ele almıştım. Türkiye, İHA ve SİHA’da oyun kurucu oldu. Şimdi sıra; istihbarat, veri ve teknoloji ile bu başarıyı tamamlamakta. Bunu başaran bir Türkiye, sadece güçlü olmakla kalmaz; savaşın kurallarını da yeniden yazar.
HASAT DÖNEMİ BAŞLADI
Kalın’ın STRATCOM konuşmasını salonda dinlerken içimden şöyle geçirdim: Bu adam sıradan bir değerlendirme yapmıyor; bir yol haritası çiziyor. Şubat 2025’te “MİT Dünyanın Her Noktasında” başlıklı yazımda bu dönüşümün gelişini işaret etmiştim. Ekim 2025’te Milli İstihbarat Akademisi’nin ev sahipliğindeki uluslararası kongreyi üç gün boyunca izledikten sonra “İstanbul artık istihbarat diplomasisinin güvenli limanı” demiştim.
Bugün bu sözler kağıtta kalmış bir temenni değil; sahada, masada, kulislerde karşılığını buluyor. MİT artık bilgi toplayan değil bilgi üreten; olayı takip eden değil olayı önceden gören; yalnızca ülke içinde değil dünyada söz sahibi olan bir kurum. Son atamalarla birlikte önümüzdeki dönemde bu gücün çok daha artacağını öngörüyorum.
“Kalın Vizyonu” ve “İstanbul Modeli” diye anılan bu yaklaşımın adı artık tek kelimeyle özetlenebilir: Türk Ekolü.
Yirmi yıldır bu alanı takip eden bir gazeteci olarak son söz şu olsun: teşkilatta yeni dönem çoktan başladı. Bu dönem, Türk istihbaratı için en verimli on yıl olacak. Yeni savaş düzeninin kuralı da net: Parası olan değil, bilgiyi yöneten kazanır. Türkiye ise bilgiyi yönetme yolunda artık kararlı adımlarla ilerliyor.
Vegetables, fruits… Cheese, olives… Shoes, bags… Home textiles… T-shirts, shirts, towels, sheets… Whatever comes to your mind.
Laleli District Market… It’s quite crowded.
– Hey market tradesmen… Your fellow countryman Özgür Özel left CHP… He founded a party… New Party… What do you say?
Cenk Gülçimen… He sells peaches and lemons… He said:
– A good opposition is always needed.
A customer… A retired teacher… He said, “That’s right.”
– It will not constantly fight and insult… It will call what is right right, it will criticize what is wrong… It will tell the truth… An opposition that will give confidence is truly Türkiye’s most important need.
***
HERE IS THE OPPOSITION
When I listened to the marketer Cenk Gülçimen and the customer, the retired teacher… I said, “The late Professor Turan Güneş also said that.”
The friends next to me… Ertuğrul Aytaç… Tarkan Kayhan… And the marketers… Those who came to shop… They asked:
– What did Turan Güneş say?
Legendary Minister of Foreign Affairs… Turan Güneş, a politician and statesman who was on duty during the 1974 Cyprus Peace Operation, said:
“In our country, opposition is divided into two as constructive and destructive… The opposition that says everything is right is constructive… The opposition that says everything is wrong is destructive.”
“He was right,” said someone in the crowd. The other said, “Where did he say it?” he asked. I explained… Prof. Güneş’s book… Analysis of Turkish Democracy.
Turan Güneş’s words are written in this book. This time everyone started asking me for this book… Maybe 10 people.
“Look at the bookstores,” I said:
– If you can’t find it, call Professor Hurşit Güneş… Have him send you his father’s book if he has extra.
***
NOTES FROM THE MARKET
Keep wandering… The market is clean… Prices are cheaper than Istanbul… Bodrum.
– Hey market tradesmen… More… What else do you say?
A bunch of the answers we received:
Mr. Özgür did the right thing by establishing a new party… Congratulations.
Its name is the New Party, but… Those with it are old… Some of them have been members of parliament for three or five terms.
If I were Özgür Özel, I would not establish the party with 90 MPs… Tomorrow, they will all want to be MPs.
Özgür Bey is loyal… That’s why he took 90 MPs with him.
***
CHAT WITH ÖZGÜR ÖZEL
It’s around 11:00… Continue chatting with the marketers.
And the phone… In front of us is Özgür Özel.
– Mr. Özgür… I’m in Manisa… I’m at the neighborhood market… With your permission, I’ll turn up the phone… Hear what the market vendors say.
Özgür Özel, “Hello friends, how are you?” he said.
Marketers… Some thanked… Some wished success… Meanwhile… Customers in the market also joined the conversation. Özgür Özel and the people in the market liked the phone call.
***
ENGINEER SAID…
After the phone was hung up… An engineer… He came to market with his wife… He said:
– I wish you hadn’t hung up the phone… I was going to say a few words to Mr. Özgür.
– What were you going to say?
– I was going to say the following… Don’t speak for those who remain in the CHP… Don’t say hurtful words… Don’t insult… Conditions may change tomorrow… You may need to see them face to face again.
The engineer’s words… found a response in the crowd.
Ertuğrul Aytaç handed over a pen and paper:
– Write these down too… Write them in the newspaper… True words.
***
COMMON SENSE
Interestingly… We heard similar words from the engineer from Manisa from CHP Istanbul Deputy Oğuz Kaan Salicı a few days ago:
What happened went beyond division… The pomegranate peel cracked.
While some of the social media are shouting cheerful slogans, we are heartbroken.
The MPs who left are sad, and so are those who remain.
Let’s not break each other’s hearts.
Yesterday we were seeing each other face to face… We will greet each other again tomorrow.
***
WRITING IS A MUST
There are also retirees in the market.
No… We are not talking about retirees who come to market. Retired marketers… BAĞ-KUR retirees… SGK retirees… Civil servant retirees… EYT retirees.
I congratulated… There is no shame in marketing… They do it well… It’s their bread and butter. But I also have to write this… Retirees are in trouble… I listened to retirees in Manisa the other day… They are in trouble.
***
NEW PARTY’S ‘LUGGAGE’ PROBLEM
Market shopkeeper… He refers to Özgür Özel as “Brother”… He says his name but does not want it to be written:
– Abi Özgür would have done better if he had not taken some MPs with him when establishing the New Party.
– For example, who?
– They have heavy baggage… When the election comes up tomorrow, they will all be a burden on Özgür Abi… Is the Chairman obliged to carry these on his back?
– Who?
The marketer starts laughing… And other marketers. Just marketers? Both the friends we went to the market with… And the customers.
***
‘GAS’ CASE
It’s past 12:00… And our phone is ringing.
The caller is İbrahim Onaylı… Kebab shop.
“I’m waiting” he says:
– Manisa kebab is ready… And your dessert… Also, there are customers who want to talk to you.
– Thank you, İbrahim… All of them are prohibited… We will stop by to drink tea another time.
Marketers… They are glad we didn’t go to dinner. But… They don’t want us to go hungry either. Some want to offer peaches… Some want to offer cherries.
And… The conversation goes on and on. This time the speaker is a businessman… His business is olives and olive oil:
– Mr. Özgür should not listen to the words of the trolls… He should not get angry… He should not act with someone else’s mind.
***
TOMORROW… ‘LIKE A MOVIE’
Party provincial-district chairmanship… It’s me… No, it’s me… Get out… I won’t go out… You will… I’m not going out, the police will take it out.
The problem experienced in many provinces of Türkiye… It’s like a movie… There is both fighting and laughter.
We will tell you tomorrow…
Daily Agenda
AK Party Eskişehir Provincial Minister Gürhan Albayrak: We will not let Eskişehir residents lose their rights! Public receivables of 550 thousand liras must be accounted for
AK Party Eskişehir Provincial Chairman Gürhan Albayrak made remarkable statements about the three political programs held at the Atatürk Culture Art and Congress Center (AKM) belonging to Eskişehir Metropolitan Municipality, during the term of former CHP Eskişehir Provincial Chairman Talat Yalaz. Albayrak stated that the CHP Provincial Congress held on October 19, 2025, the program held on March 8, 2026 with the participation of CHP Chairman Özgür Özel, and the local organization of the group meeting held in the past weeks were carried out by the then CHP Provincial Chairman Talat Yalaz and his team.
NO PRICE HAS BEEN PAID
Reminding that according to the fee tariffs published by Eskişehir Metropolitan Municipality, AKM’s rental fee for 2025 is 150 thousand TL and the rental fee for 2026 is 200 thousand TL per program, Albayrak stated that a total of 550 thousand TL rental fee should be collected for the three programs in question. Albayrak claimed that, according to the information they obtained, none of these fees were paid, and also said that there were claims that there was no previously prepared request letter, contract or protocol regarding the allocation of the halls.
IF PAYMENT HAS BEEN MADE, SHARE THE DOCUMENTS
Albayrak called on both Talat Yalaz and Eskişehir Metropolitan Municipality Mayor Ayşe Ünlüce on the issue and asked the following questions: “Who applied to the Metropolitan Municipality for these three programs? Have the rental fees of the halls been paid? If so, will the invoices and payment receipts be shared with the public?” Addressing the municipal administration, Albayrak said, “With what written request, decision and legal basis was the AKM allocated? Has a total of 550 thousand TL been accrued and collected? If not, why was this fee not collected? Who gave the instruction for free use?” he said.
ESKİŞEHİR PEOPLE’S RIGHTS WILL NOT BE Abolished
Arguing that Talat Yalaz’s expulsion from CHP or turning to a new political formation will not eliminate his financial and political responsibility for the programs carried out in the past, Albayrak said, “Parties may change, signs may change; the rights of Eskişehir residents will not be eliminated.” he said.
WE WILL BRING THE ISSUE TO THE ASSEMBLY AGENDA
In his statement, Albayrak also stated that they will bring the issue to the agenda of Eskişehir Metropolitan Municipality Council and stated that they will demand official and written answers to all questions. Gürhan Albayrak said, “Our expectation is clear. If payment has been made, disclose the documents to the public. If not, hold the people of Eskişehir accountable for why the public receivable of 550 thousand liras has not been collected.” He completed his statement by saying.
Daily Agenda
The Iraqi Minister first insisted and then signed! Who did the Development Road Project disturb? Here’s what’s behind the scenes
After President Recep Tayyip Erdoğan and Iraqi Prime Minister Ali al-Zaydi had a one-on-one meeting at the Presidential Complex and chaired the meeting between delegations, agreements were signed between the two countries.
“Education and Academic Cooperation Memorandum of Understanding” was signed by Police Academy President Murat Balcı and Iraqi Prime Minister and Armed Forces Commander’s Private Secretary General Abdulemir Shammari. The “Memorandum of Understanding in the Fields of Youth and Sports” was signed by Minister of Youth and Sports Osman Aşkın Bak and Iraqi Minister of Foreign Affairs Fuad Hüseyin. The “Memorandum of Understanding on Cooperation in the Field of Industrial Property” was signed by the Minister of Industry and Technology Mehmet Fatih Kacır and the Iraqi Minister of Finance Falih Sari. The “Memorandum of Understanding on Railway and Road Transport through the Fishhabur-Ovaköy Border Gate” and the “Framework Memorandum of Understanding on the Development of Transportation Infrastructure within the Republic of Iraq in Exchange for Natural Resources” were also signed by Minister of Transport and Infrastructure Abdulkadir Uraloğlu and Iraqi Minister of Transport Veheb Selman Muhammed.
The agreement ceremony was marked by Iraqi Minister of Transport Veheb Salman Muhammed’s insistence on signing the Memorandum of Understanding regarding the Development Road Project. Following the intervention and instruction of Iraqi Prime Minister Ali Zaydi, the relevant agreements were signed.
(Minister of Transport and Infrastructure Abdulkadir Uraloğlu and Iraqi Minister of Transport Veheb Selman Muhammed signing the agreement)
It was noteworthy that President Recep Tayyip Erdoğan also warned about what happened during the signing ceremony and asked for additional information from the Minister of Foreign Affairs Hakan Fidan.
After the images attracted the attention of the world media; SETA Foreign Policy Researcher Can Acun gave striking answers to Sabah.com.tr’s questions about the Development Path Project, the changing balances in the Middle East and President Erdoğan’s determined diplomatic moves.
SETA Foreign Policy Researcher Can Acun
WHAT LIES BEHIND THE SCENES?
Can Acun emphasized the importance of the Development Road Project in terms of the national security and commercial interests of both Iraq and Türkiye. He pointed out that the project is at a critical angle for the continuity of global logistics lines. Can Acun said, “A while ago, I carried out various field studies in Iraq in the context of the Development Road Project. I had the chance to meet with many main actors there. I also met with the officials of the Bedir organization and political structure, to which the Minister of Transport is affiliated. All of them stated that they definitely supported the project in these meetings and that it was seriously important for the future of Iraq.” he said.
Can Acun said, “There is a new government in Iraq, a new Prime Minister, a cabinet formed by him and a certain struggle within the framework of internal political balances.” he said.
Stating that highways, train lines, various industrial zones and new agricultural areas will be created with the Development Road Project, Can Acun said, “We see that it is a project exceeding 20 billion dollars.” he said.
Drawing attention to the closure of the Strait of Hormuz and the events in Babülmendep, Can Acun said, “In this sense, we can talk about an equation in which the Development Road Project has become much more important. Apart from the highway and train line, it is also very possible to transport oil here.” he used his words.
THE AXIS OF THE DISCUSSIONS IN IRAQ
Emphasizing the size of the economic volume that will be created with the Development Road Project, Acun pointed to Iraq’s internal balance. He stated that there are discussions between different political groups in the country on many issues, from how the process will work to the routes to be used, whether Hashd al-Shaabi elements will play a role in security or not, to the sharing of the financial share and revenue that will arise.
Can Acun said, “This signature issue in Türkiye should be evaluated in this context. We should not read it as a party against the project, but on the contrary, we can read it as a manifestation of Iraq’s internal balances in the context of sharing the new wealth that may occur here.” He included his statements.
HOW DOES IRAN APPROACH THE PROJECT?
While many evaluations were made on social media about its closeness to Iran after Iraqi Minister of Transport Veheb Salman Muhammed resisted signing, Can Acun touched on Tehran’s approach. Acun noted that Iran has an ambivalent position. Can Acun said, “Although Iran seems to support the project from the outside, it may have an impact in terms of breaking the blockade it has currently created in the context of the Strait of Hormuz. It can also be seen as a project that can reduce Iran’s strategic importance in the connectivity corridors. In this context, it may try to use various influence forces within Iraq. However, almost all the actors within Iraq, that is, even the groups working closely with Iran, have to officially support the project. Because I think this project is really critical for the future of Iraq.”
The multilateral diplomacy traffic that President Recep Tayyip Erdoğan has recently established with Iraq, Gulf countries (UAE, Qatar) and regional actors plays an important role in creating both peace and economic prosperity in the Middle East. While Türkiye’s role in the international arena becomes stronger day by day, the Development Path Project will make a significant contribution to these steps.
Can Acun opened a separate parenthesis to the developments in the Middle East and said, “There is currently chaos in the Middle East in the context of the aggressive policies of the United States and Israel. We see that Iran has responded to this and closed the Strait of Hormuz, which is the biggest trump card it has, and the conflicts have even deepened, and in the context of Yemen, the Houthis have started to cut off the Bab al-Mandeb, and ships belonging to various countries, especially Saudi Arabia, have begun to blockade.” he said.
“THE ALTERNATIVES PUT OUT BY Türkiye ARE CRITICALLY IMPORTANT”
Noting that America’s blockade against Tehran has created a very serious global energy crisis in the region and the world, Can Acun said, “We see that 20% of the world’s oil and petrochemical industry is produced in the region and exported to the world through these straits. But now there is a serious interruption and there is uncertainty about the future. Therefore, I think the new global logistics lines put forward by Türkiye and new alternatives in terms of new energy supply security are of critical importance for the world and the region.” he said.
President Erdoğan emphasized the Development Road Project at the joint press conference with Iraqi Prime Minister Ali al-Zaidi:
The war environment drives us to deepen our cooperation not only in defense but also in the fields of energy and transportation. The Development Road Project has become more important than ever in the face of current developments.
Can Acun noted that President Recep Tayyip Erdoğan demonstrated the geographical and strategic importance of Türkiye with the diplomatic steps he took. Acun said that Türkiye has emerged as a country that can protect these lines with both its political will and military deterrent power.
Can Acun said:
Zangezur Corridor seriously manifests itself as the Middle Corridor. At the same time, Türkiye attaches strategic value, attaches importance and seriously supports the Development Road Project. However, there are alternative corridors. The Hejaz Line from Saudi Arabia to Türkiye again passing through Syria; Again, transportation of oil and energy resources in Kirkuk to the world via Türkiye and Ceyhan; In fact, Türkiye has serious proposals and efforts to open the oil produced on a scale that can include Kuwait in the Persian Gulf with the Development Path to the world from here via the Iraq-Türkiye line.
PRESIDENT ERDOĞAN’S REGIONAL ADOPTION POLICY…
Now we see that the world attaches great importance to this. Because the current situation does not seem sustainable in any way. There is an outage that could cause a global energy crisis. Therefore, the security of the region and these straits and the possibility of supply shortages for the future will always be on the table, and investment in alternative corridors will increase. In this sense, I think the strong political will and strong military deterrent power of Türkiye, which President Erdoğan has included with his regional ownership policy, will enable alternative corridors to be implemented in this sense.
Daily Agenda
Minister Tekin evaluated the international reflections of Türkiye’s new practices in education
The new curriculum, digitalization steps and the rise in international student success research that the Ministry of National Education has implemented in education in recent years are reflected in the reports of international organizations and attract the attention of education circles. Türkiye’s rising graph, revealed by the new curriculum within the scope of the Turkey Century Education Model, the steps taken in the field of digitalization, and research such as the Program for International Student Assessment (PISA) and the International Mathematics and Science Trends Survey (TIMSS) conducted by the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD), are among the headlines that attract attention in the international arena. The Turkey Century Education Model, which emerged as the product of a ten-year long-term study by the Ministry and started to be gradually implemented in the 2024-2025 academic year, centers on skill-based learning, values education and the holistic development of students as well as knowledge transfer. In various international meetings and diplomatic contacts between countries, Türkiye’s new curriculum approach is followed by many countries, especially OECD member countries, and evaluations are made that the skill-oriented structure of the model is compatible with global education trends.
At the G20 Education Ministers Meeting held in the Republic of South Africa in November last year, the Ministry of National Education’s breakthroughs and outstanding practices in the field of education were cited as an example to the world by UNICEF. UNICEF Global Education and Adolescent Development Director Pia Britto stated that the “value and skill-based” Türkiye Century Education Model has been appreciated internationally. Pointing out that face-to-face training for teachers to prepare for the new curriculum stands out as exemplary practices, Britto stated that Türkiye is among the countries that successfully implement national standards in early childhood education with its centralized education system. In the news made by an agency from Azerbaijan, it was stated that the Turkish Century Education Model deals with value education, character development and national spiritual identity together with academic development, thus Türkiye has achieved a comprehensive transformation not only in infrastructure but also with an education model that overlaps with its own values.
“WE EXPECT Türkiye’S SUPPORT ON THE USE OF TECHNOLOGY IN THE FIELD OF EDUCATION”
While positive opinions about Türkiye’s progress in the field of digitalization in education were included in some reports, it was stated that Türkiye’s experiences in this regard were appreciated in the meetings held at the ministerial level. While the United Nations Development Program (UNDP) reports draw attention to Türkiye’s global leadership in educational technologies, the report emphasizes that Turkey is the only country in the world with interactive whiteboards and internet infrastructure in almost all of its classrooms. In her meeting with Minister of National Education Yusuf Tekin, Kyrgyzstan Minister of Education Dogdurkul Kendirbaeva stated that they watched Türkiye’s use of artificial intelligence and technology in education with appreciation and said, “We expect Türkiye’s support in the use of technology in the field of education.” he said. Former Head of the European Union Delegation to Türkiye, Ambassador Thomas Ossowski, also stated that they are proud of the successful projects carried out with the Ministry of Education and that Türkiye can be a role model for other countries in many areas, especially digitalization in education. In the “Education at a Glance 2025 Report” published by the OECD and presenting comparative data on education systems, it was emphasized that Türkiye showed a strong increase in education. The report revealed that Türkiye stands out among OECD countries in increasing inclusiveness in education and bringing the young population into education.
“NOT BECAUSE THEY FOUND A MAGIC WAND, BUT BECAUSE THEY BUILT CONSISTENT SYSTEMS”
Türkiye’s ranking in the latest application of TIMSS, conducted by OECD as well as PISA, attracted the attention of representatives of many countries and institutions. The Japanese education delegation visited the Ministry and examined Türkiye’s rising success in PISA research and its practices in the field of measurement and evaluation. In his meeting with Minister Tekin, OECD Secretary General Mathias Cormann stated that Türkiye is one of the few countries showing a trend in the right direction in the last 10 years of PISA results. OECD Director of Education Andreas Schleicher pointed out that Türkiye’s moves in the field of education show that it can turn things around in crises, and said, “Not because they found a magic wand, but because they built consistent systems, mobilized local resources to make education sustainable, and invested in workforce policies where better skills translate into better jobs and better lives…” UNESCO Deputy Director-General for Education and former Italian Minister of Education Stefania Giannini also emphasized that Turkey is one of the bright examples of countries that come from different perspectives and challenges, produce solutions and make progress.
STUDENTS WERE MONITORED WITH THE MONUMENT RESEARCH IN THE YEARS WHEN PISA AND TIMSS WERE NOT APPLIED
Minister of National Education Tekin made statements about the practices implemented by Türkiye in education and their reflections in the international arena. Tekin explained that they have improved the education and training system since the 2010s, both with the monitoring and evaluation units they established within the Ministry and in terms of international indicators. Stating that they have established a system within the Ministry that analyzes, monitors, evaluates and reports physical infrastructure, academic success and human resources practices through artificial intelligence, Tekin said, “Where, which of our schools needs what, all our general manager friends and friends in relevant units can see it electronically. This is about physical infrastructure and technological infrastructure.” made his assessment. Reminding that they started the Monitoring and Evaluation of Academic Skills (ABIDE) research, which is one of the national monitoring research of the Ministry, regarding their academic achievements, Tekin stated that they monitored the academic achievements of students by conducting this research in the years when PISA and TIMSS were not implemented.
Reminding that organizations such as OECD and UNESCO publish reports on education and training processes at routine intervals, Tekin said, “These organizations publish reports with names such as ‘Education Outlook’ and implement cycles to monitor academic skills, as in the PISA and TIMSS examples. In these two evaluations, we were determining and implementing our policies based on both internal and external evaluations.” shared his knowledge.
“THE POINT WE HAVE REACHED IN TERMS OF INDICATORS IS IMPORTANT”
Tekin said, “Especially during the July 15 period, with the tutelage structures and practices over the Ministry blocked, Türkiye’s achievements in international reports began to gain upward momentum.” he said. Referring to the international reports published on education in Türkiye, Tekin continued his words as follows: “It is clearly stated that Türkiye exceeds the international averages in issues such as the schooling rate, the number of students per classroom, the number of students per teacher, the use of technology in education. This is important for us and we continue to take steps to ensure its continuation and not fall behind in this sense. This will continue as education and training has been given first priority in all our budgets since the date our President became prime minister. Therefore, physical and technological infrastructure and similar financial resources.” “The problems related to these issues have been largely solved. I say largely because we live in an earthquake zone. Such needs will arise as earthquake strengthening, earthquake controls and analyzes are carried out. We have schools that have completed their economic life, the process of demolishing and rebuilding them will continue, but the point we have reached in terms of indicators is important.”
“WHEN OUR CURRICULUM BECAME SKILL-FOCUSED, THESE ACHIEVEMENTS STARTED TO INCREASE”
Minister Tekin told them in international environments in 2013-2014, “Since your programs are still focused on providing information to children, there is no possibility of your children being successful in international exams.” He reminded me that it was said. Stating that when they wanted to make a skill-oriented program, they encountered obstacles from the tutelage forces whose interests were harmed, Tekin said, “When those structures were closed and our education programs and curriculum became skill-oriented, these successes began to increase.” expressed his opinion. Türkiye Century Education Model regarding Türkiye’s education system: “You do not have a skill-oriented structure.” Emphasizing that they prepared it to eliminate criticism, Tekin said that the new curriculum was prepared by taking the opinions of international structures, teachers and academics.
Reminding that the 59th PISA Board of Directors Meeting was held in Türkiye in May last year, Tekin continued his words as follows: “After the presentation we made to them there, it was decided that these program changes should be translated into different languages and explained to different countries. Delegations from many countries started to be requested from us to explain these, and our friends are telling this. This has started to be reflected in the scores.” Tekin stated that Türkiye achieved great success in terms of international indicators in the recently announced TIMSS scores and emphasized that it ranked 4th in 4th grade science, 7th in 8th grade science, 8th in 4th grade mathematics and 10th among OECD countries in 8th grade mathematics.
“WE WANT OUR CHILDREN TO BE STRONG WHILE COMPETING IN THE INTERNATIONAL ARENA”
Reminding that PISA 2025 results will be announced in Bratislava, the capital of Slovakia, on September 8, Tekin stated that OECD has high expectations from Türkiye. Minister Tekin said, “We want our children to be strong while competing in the international arena, but on the other hand, we do not want them to move away from the values that make us who we are. Therefore, we look at the issue in this way. While talking to the officials of other countries, we share that these should be included in education programs in order for that country’s own future to be embraced by its children, for children to internalize world peace, and for ending human rights violations and wars in the world.” he said.
Daily Agenda
Clear statement from the Ministry of Foreign Affairs: We confirm our full support to the Turkish Cypriot people.
In his statement on his social media account, Ministry of Foreign Affairs Spokesperson Öncü Keçeli said, “We appreciate the efforts made by UN Secretary General Antonio Guterres regarding the Cyprus issue since the beginning of his duty. In this period when there is still no common ground for a solution between the two parties on the island, we believe that focusing on progress in important areas of cooperation within the scope of the process initiated by Secretary General Guterres in 2025 will serve to build trust.” he said.
Öncü Keçeli said:
On the other hand, we emphasize once again that the solution perspective will not materialize unless the uncompromising attitude of the Greek Cypriot side changes and its actions that negatively affect regional security are stopped. We hereby draw attention once again that solution models that have been tried and exhausted over decades are a thing of the past. As the homeland and guarantor state, we reiterate that a fair, comprehensive and sustainable solution to the Cyprus issue can be reached on the basis of the realities on the Island, the sovereign equality and equal international status of the Turkish Cypriot people. As always, we confirm our full support for the Turkish Republic of Northern Cyprus and the Turkish Cypriot people.
Daily Agenda
President of Religious Affairs Safi Arpaguş: We must be able to introduce our children to our own civilization values
According to the statement made by the Diyanet, Arpaguş spoke at the Childhood Quran Teaching Workshop themed “Educational Activities for Children in Quran Courses: Evaluation and Future Perspective” organized by the General Directorate of Educational Services.
Stating that early childhood is the most critical phase in which a person’s identity, personality and character are shaped, Arpaguş said, “In this respect, we see Quran courses for ages 4-6 as not only a teaching process in which the skill of reading the Quran is acquired, but also as a strategic education area that aims to protect the child’s nature, support his spiritual and moral development, and contribute to the construction of a solid identity and personality.” made his assessment.
Drawing attention to the importance and sensitivity of childhood, Arpaguş continued as follows:
“We should measure our success in teaching the Quran not by how much students memorize, but by their ability to establish a relationship of love and trust with the Quran that will last a lifetime. What is more important than a child of four or five years old knowing all the letters is that he comes running to the Quran lesson. What is more valuable than memorizing long surahs for a child at that age is that he can learn the love of Allah in a compassion-centered way. Therefore, we measure our success criteria not only on the amount of memorization, recognition of letters or the level of applying the rules of tajwid, but also on participation in the lesson, desire to learn, social “We have to read through multidimensional indicators such as interaction and positive attitudes towards the Quran.”
Arpaguş stated that they aim to develop a Quran education model that brings together knowledge and wisdom and transforms it into morality, and said, “In order to bring our children together with our own civilization values, we have to develop a strong pedagogical approach centered on wisdom, as in the Islamic education tradition. When we can do this, we will achieve great success in Quran education and we will have come a long way towards raising faithful, knowledgeable, moral and personality generations.” he said.
Emphasizing that they are trying to make the most of the realities revealed by science and the possibilities and opportunities of the age in terms of preparing children for the future in the best possible way, Arpaguş said, “We are constantly trying to update our educational programs and course materials with the contributions of child psychologists, child development experts, pedagogues, academics and educators in the field. Our workshop held here today is a manifestation of this sensitivity.” made his assessment.
Deputy President of Religious Affairs Hüseyin Harikalar, Chairman of the Mushaf Examination and Reading Board Osman İyişenyürek and General Director of Educational Services Sedide Akbulut also attended the workshop.
-
Politics3 days agoAlihan Kuriş remanded in custody as Türkiye delves into his criminal gang
-
Politics3 days agoHamas welcomes Türkiye, 7 nations’ call to Israel to implement Gaza plan
-
Politics2 days agoAK Party’s 25-year rule reshapes Türkiye’s labor, social security system
-
Politics3 days agoTürkiye declares new marine parks in Aegean amid tensions with Greece
-
Economy3 days agoIstanbul Airport sets new European daily flight, passenger records
-
Economy3 days agoJapan growth misses forecasts but unlikely to alter BOJ hike prospect
-
Politics3 days agoTrump hails defense pact between Türkiye, Pakistan, Saudi Arabia
-
Economy16 hours agoPutin orders government to help rebuild destroyed Wildberries warehouses